Yogyakarta - Kraton, Borobudur en Prambanan

Yogyakarta (meestal Jogja genoemd) is een bruisende stad in Midden-Java en telt meer dan een half miljoen inwoners. Het is een stad met een opmerkelijk historisch en cultureel erfgoed en is veruit de meest populaire bestemming op Java. Het heeft dat voor een groot deel te danken aan de nabijheid van de toeristische trekpleisters Borubodur en Prambanan.

Het zijn echter niet alleen deze schitterende tempelcomplexen die de stad zo populair maken. De toeristen komen ook naar Jogja voor de paleizen (de Kraton), gamelanorkesten, hofdansen, wajangvoorstellingen en andere uitingen van traditionele kunst. Ambachtslieden blinken uit in de bewerking van hout, batik, leer en zilver, waardoor Jogja ook nog eens een paradijs is om te winkelen.

Jogja is ook een agrarisch handelscentrum en er is een voedingsmiddelenindustrie. Er zijn universiteiten, hogescholen, bibliotheken en musea. De stad was van 1945 tot 1950 de regeringszetel van de Republiek Indonesië.

Yogyakarta heeft heel veel bezienswaardigheden, teveel om te vermelden. De grootste toeristische trekpleister van de stad is evenwel de Kraton, het paleiscomplex van de Sultan, gebouwd in de 18e eeuw.

Kraton - Het paleis van de Sultan

De belangrijkste attractie van Yogyakarta is ongetwijfeld ‘de Kraton’. Het meer dan twee eeuwen oude paleiscomplex ligt in het centrum van de stad en wordt nog steeds bewoond door Sultan Hamengkubuwono X en zijn familie. De Sultan is tevens gouverneur van het gebied.

Met de bouw van het  paleis werd begonnen in 1755, nam bijna 40 jaar in beslag, en viel samen met de lange regeerperiode van Hamengkubuwono I. Het is een schitterend complex en een prachtig voorbeeld van 18e eeuwse Javaanse paleisarchitectuur; de gebouwen zijn rijkelijk gedecoreerd met fraai houtsnijwerk.

Het paleis biedt traditioneel niet alleen onderdak aan de koninklijke familie. De Kraton omvat vertrekken voor meditatie en plechtigheden, een troonzaal, diverse ontvangstpaviljoens en podia voor uitvoerende kunsten, een moskee, een immens koninklijk lusthof, stallen, barakken, een wapengieterij en twee uitgestrekte paradeterreinen. Dit alles binnen een zorgvuldig uitgedacht complex met ommuurde kampongs, nauwe straatjes en massieve poorten en geheel omringd door een vestingsmuur die aan alle zijden twee kilometer lang is.

Degenen die de Kraton willen bezoeken moeten er rekening mee houden, dat deze alleen ’s morgens voor het publiek geopend is. Bij de toegangsprijs is begeleiding door een kratongids inbegrepen. U bent verplicht bedekte kleding te dragen. Regelmatig vinden er dansrepetities met gamalanorkest in het paleis plaats. Misschien heeft u het geluk tijdens uw bezoek een repetitie te kunnen meemaken.

Borobudur
Yogyakarta
Borobudur

De Borobudur

De Borobudur, gelegen op ongeveer 40 km ten noordwesten van Yogyakarta (Java), is een van de mooiste en grootste boeddhistische heiligdommen ter wereld. Het tempelcomplex werd tussen 778 en 856 gebouwd door de koningen van de Hindoe Sailendra-dynastie. Om onduidelijke redenen werden de Borubodur en het omliggende gebied binnen een eeuw na de voltooiing weer verlaten. Rond die tijd vond er een hevige uitbarsting van de nabijgelegen Merapi-vulkaan plaats, waardoor de Borobudur werd bedekt met vulkanische as en vervolgens eeuwenlang onopgemerkt bleef.

De Borobudur werd in 1814 ‘herontdekt’. In de jaren daarna werd het complex helemaal blootgelegd, maar de Borobudur had vervolgens een eeuw lang te lijden van plunderingen, misbruik en verval. In 1900 ging de Nederlandse regering zich serieus met de zaak bemoeien en werden er plannen gemaakt voor het behoud en de restauratie van de Borobudur. Tussen 1907 en 1911 werd de eerste grote restauratie uitgevoerd. De plannen zijn destijds echter nooit volledig verwezenlijkt, mede als gevolg van twee wereldoorlogen en de wereldcrisis van de jaren dertig.

Tijdens de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw werd het steeds duidelijker, dat de Borobudur in gevaar was en werd de UNESCO ingeschakeld om een reddingsactie te ondernemen. Tien jaar lang (vanaf de start in 1973) is men bezig geweest met de restauratie, die meer dan US$ 25 miljoen heeft gekost.

De Borobudur is opgebouwd als een grote stoepa. De basis van deze stoepa is 123 bij 123 meter. De stoepa heeft negen etages; de onderste zes zijn vierkant, de bovenste drie rond. De etages vertegenwoordigen de boeddhistische kosmos. Op de bovenste etages bevinden zich 72 kleine stoepa’s, die gebouwd zijn rondom één grote centrale stoepa. De grote stoepa staat symbool voor het Nirvana.

De kleine stoepa’s vertegenwoordigen van onder naar boven de weg die een boeddhist moet afleggen om uiteindelijk in het Nirvana te worden opgenomen. De open gaten in de onderste stoepa’s staan op hun punt (de weg is nog onzeker) en in de bovenste stoepa’s vlak, horizontaal (de weg is duidelijk, het geloof stevig).

‘s Ochtends dient de Borobudur nog steeds als gebedsoord. Pelgrims lopen iedere etage zeven maal rond met de klok mee. In de stoepa’s bevinden zich beelden van Boeddha; wie door de gaten in de stoepa’s deze beelden aan kan raken ontvangt, volgens het lokale bijgeloof (niet volgens het boeddhisme), het eeuwige geluk.

Prambanan

Prambanan is het grootste Hindoe-Javaanse tempelcomplex in Indonesië. Het is gebouwd tussen de 8e en 10e eeuw, tijdens het bewind van de koningen Rakai Pikatan en Rakai Balitung. Prambanan ligt op 17 km ten oosten van Yogyakarta (Java) langs de hoofdweg naar Solo (Surakarta), in een parkachtig gebied.

Het complex heeft drie belangrijke tempels, waarvan de grootste 47 m hoog is en gewijd is aan Shiva. Ten zuiden hiervan staat de tempel gewijd aan Brahma en ten noorden de tempel gewijd aan Vishnu. Tegenover deze drie hoofdtempels liggen drie kleinere, waarvan de middelste gewijd is aan Shiva’s stier Nandi, de andere twee aan respectievelijke Brahma’s rijdier, de gans Hamsa en Vishnu’s adelaar Garuda, het symbool van Indonesië.

Samen – met aan beide zijkanten nog twee kleinere tempels – vormen de zes tempelgebouwen een centraal vierkant plein met zijdes van zo’n 110 m. Op een iets lager liggend omringend plein bevinden zich de ruïnes van nog eens 224 heiligdommetjes (pewara), die elk zo’n 14 meter hoog geweest moeten zijn. Hieromheen ligt, nog iets lager gelegen, een nog groter plein, met zijdes van 390 m.

De shivatempel is omringd door een reling met vier toegangspoorten. Aan de buitenkant van deze reling vindt men reliëfs met konijnen, herten, rammen, pauwen, apen en ganzen. De binnenkant van de reling vertelt het verhaal van Ramayana in bas-reliëf. Dit verhaal wordt ook (verkort) voor toeristen opgevoerd. Vooral bij volle maan, wanneer de voorstellingen in de openlucht worden gegeven, biedt de Prambanan een romantische aanblik.

De reliëfs van de Shiva-tempel worden voortgezet op de Brahma-tempel. Op de Vishnu-tempel vindt men Krishna, de held uit het andere befaamde Hindoe-epos: Mahabharata.

Evenals bij de Borobudur heeft men ook eeuwenlang niet naar de Prambanan omgekeken, waardoor het in verval raakte. In 1930 werd begonnen met restauratiewerkzaamheden, die nog steeds voortduren. Een grote domper was de aardbeving op Midden-Java in 2006, die de Prambanan vrij ernstig beschadigde. Jarenlange arbeid werd grotendeels weer teniet gedaan. Sinds de aardbeving is het complex gedeeltelijk gesloten voor het publiek.

Prambanan 1
Prambanan
Yogyakarta

Kunstnijverheid

Kunstnijverheid neemt op Midden-Java een belangrijke plaats in. In de dorpen rond Jogja vindt u dan ook veel ambachtslieden, die gespecialiseerd zijn in verschillende ambachten. De prachtigste producten worden hier met de hand gemaakt en zijn veelal tegen redelijke prijzen te koop. Koopt u uw souvenirs in deze dorpen, dan krijgt u niet alleen een beeld van het echte plattelandsleven, u zorgt er bovendien voor dat de rupiah’s rechtstreeks naar de ambachtslieden gaan.

Kota Gede is het hart van de zilverindustrie en is beroemd om zijn zilveren sieraden. Befaamde pottenbakkersdorpen zijn Kasongon en Panjangrejo; in Manding maakt men leren tassen, ceintuurs, schoenen en jassen. In Sendangsari-Krebet en Patuk zitten de vaklieden voor het houtsnijwerk, en Imogiri is gespecialiseerd in wayang-poppen.

Het beroemdste product van Jogja is nog altijd batik. De stad herbergt wel meer dan 25 batikfabriekjes, die vooral in de Jalan Tirtodipuran te vinden zijn. Bezoekers kunnen hier de verschillende productieprocessen van batik bekijken. Naast de gebatikte stoffen vindt u er ook schitterende batikschilderijen.

Winkelen in Yogyakarta

Yogyakarta is een paradijs om te winkelen. Grote (toeristische) winkels zijn vooral geconcentreerd rond de drukke hoofdstraat Jalan Malioboro, maar u vindt er ook talrijke typische marktkraampjes, waar druk gehandeld wordt in goedkope batikstoffen, kleding, houtsnijwerk, lederwaren en heel veel souvenirs. In de nauwe zijstraatjes vind je ambachtslieden die batik- en zilverwerk maken. Het is heerlijk kuieren langs de Jalan Malioboro. Hier bevinden zich ook veel restaurantjes waar het – vooral ’s avonds – heel gezellig is en natuurlijk heerlijk gegeten kan worden.

In de buurt van Jalan Malioboro vindt u ook traditionele markten (pasars). Indonesiërs kopen hier al generaties lang hun voedsel en andere producten. Op de pasars vindt men geen prijzen op de artikelen. Het is de bedoeling dat door middel van onderhandelen de prijs van het product wordt bepaald.

Yogyakarta
Yogyakarta
Yogyakarta

Culturele voorstellingen

In een culturele stad als Yogyakarta kan het haast niet anders dan dat er een ruime keuze is aan culturele voorstellingen. Zo zijn er verschillende soorten voorstellingen van het wayangtheater: wayang kulit of wayang golek met poppen en wayang orang, uitgevoerd door mensen. Op verschillende locaties – waaronder de Kraton en het Prambanan-tempelcomplex – worden traditionele dansuitvoeringen gegeven. Ook in de grote(re) hotels vinden dansuitvoeringen plaats, maar dat gaat vaak ten koste van de authenticiteit.

Omdat zowel de wayangvoorstellingen als de traditionele dansen begeleid worden door een gamalanorkest kunt u tegelijkertijd kennismaken met de traditionele muziek van Indonesië.

Eten in Yogyakarta

Wilt u op de culinaire toer of gaat u voor de snelle hap, dan hoeft u in Jogja niet ver te zoeken. Overal zijn restaurants, eetstalletjes en voedselkarretjes. U kunt hier niet alleen terecht voor de lokale specialiteiten, maar ook voor maaltijden uit andere delen van de archipel, uit China, Japan etc. Zelfs de westerse keuken is hier in ruime mate vertegenwoordigd. Uiteraard vindt u hier ook de bekende fastfoodketens. Voor de prijs hoeft u het allemaal niet te laten, die zal u zeker niet tegenvallen.

 

Interesse om Yogyakarta zelf te bezoeken? Tijdens onderstaande individuele rondreizen brengt u onder andere een bezoek aan deze interessante stad.

Rondreis Java, Bali en Gili Trawangan – 17 dagen

Rondreis Java, Sulawesi en Bali – 17 dagen